SŁUŻBA WOJSKOWA KOBIET W SZ RP
Aktualnie (stan na 01.01.2008r.) zawodową służbę wojskową w Siłach Zbrojnych RP pełni 962 (co stanowi 1,2% żołnierzy zawodowych) kobiety w różnych korpusach osobowych: oficerskim (550), podoficerskim (355) i szeregowych zawodowych (57). W szkołach wojskowych uczy się 256 kandydatek na żołnierzy zawodowych( w tym 209 kandydatek na oficerów oraz 47 kandydatek na podoficerów). Ogółem służbę czynną pełni więc 1218 kobiet. Przepisy obowiązującej od 1 lipca 2004 r. ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych rozszerzyły możliwość pełnienia przez kobiety służby w korpusie szeregowych zawodowych.
Pobór
- Obowiązek stawiennictwa do poboru (zgodnie z zapisami znowelizowanej ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej) obejmuje absolwentki szkół średnich i wyższych w zawodach: medycznych, weterynaryjnych, morskich, lotniczych, psychologów, rehabilitantów, radiologów, diagnostyków laboratoryjnych, informatyków, teleinformatyków, nawigatorów oraz tłumaczy.
- Obowiązek ten spoczywa na kobietach posiadających wymienione zawody, od 1 stycznia roku kalendarzowego, w którym kończą18 lat życia do 24 roku życia (absolwentki szkół średnich) i 28 roku życia (absolwentki szkół wyższych).
Kobiety nie odbywają służby zasadniczej tak jak mężczyźni, mają natomiast prawo ubiegać się o służbę w wojsku w systemie ochotniczym.
Zawodowa slużba wojskowa
Zasady powoływania, przebiegu i zwalniania ze służby wojskowej nie są zróżnicowane ze względu na płeć - przyznają kobietom takie same jak mężczyznom prawa i nakładają na nie takie same obowiązki.
Dostęp do szkolnictwa wojskowego
Od 1999r. kobiety mają możliwość (po zdaniu odpowiednich egzaminów) podjęcia nauki w różnego typu szkołach wojskowych. (podoficerskich, oficerskich) i akademiach.
Absolwentki cywilnych uczelni mogą starać się o przyjęcie do Studium Oficerskiego. Po okresie rocznego szkolenia (lub trzymiesięcznego w niektórych zawodach) oraz pozytywnym złożeniu egzaminów końcowych kandydat zostanie mianowany na pierwszy stopień oficerski-podporucznika.
Zróżnicowane regulacje funkcjonują przy rekrutacji do korpusu szeregowych zawodowych. Mężczyźni mają łatwiejszy dostęp do tego korpusu z powodu odbycia przeszkolenia wojskowego, które w ich przypadku jest obowiązkowe. Kobiety korzystają z art. 11 ustawy zasadniczej, ale tylko w przypadku uzasadnionych potrzeb Sił Zbrojnych na powołanie osoby posiadającej przygotowanie zawodowe oraz szczególne kwalifikacje lub umiejętności.
Równe prawa i równe szanse
Rekrutacja pierwszych kobiet pełniących aktualnie służbę wojskową, od 1988r.przez ponad 10 lat odbywała się w trybie „szczególnym”. Stosownie do potrzeb armii w tym czasie przyjmowano absolwentki cywilnych uczelni przede wszystkim w korpusie medycznym. W związku z tym służba wojskowa kobiet wiązała się wówczas z pewnymi przywilejami kobiet. Nie były one zobowiązane do pełnienia służb i dyżurów, były zwolnione z egzaminu ze sprawności fizycznej oraz mogły odejść na emeryturę już w wieku 50 lat. W obszarze korzystania z praw i uregulowań zawartych w Kodeksie Pracy, związanych z ochroną macierzyńską i rodzicielską - posiadały one prawo do urlopu macierzyńskiego i wychowawczego na zasadach obowiązujących w państwie.
Rozpoczęty w 1999r. nabór kobiet do szkół wojskowych przyczynił się do dokonania zmian w obowiązujących do tej pory regulacjach prawnych i regulaminach wojskowych. Przygotowano specjalny test z wychowania fizycznego dla kobiet, natomiast kobiety –kandydatki na żołnierzy zawodowych w szkołach wojskowych pełniły służby i dyżury tak jak ich koledzy.
Ustawa z dnia 11 września 2003r przyznała kobietom pełniącym służbę kandydacką, prawo do rocznego bezpłatnego urlopu, w przypadku zajścia w ciążę, co umożliwia ukończenie nauki w szkole wojskowej. W przypadku obowiązków rodzicielskich uprawnienia wszystkich żołnierzy zawodowych zostały zrównane – oboje rodzice mają prawo do zwolnień i urlopów okolicznościowych na opiekę nad dzieckiem. W kwestii wieku emerytalnego ustawa zrównała prawo do odejścia na emeryturę dla obu płci w wieku 60 lat.
Nowelizacja przepisów ustawy z dnia 11 września 2003r (zmiany weszły w życie od 2008r.)
1). wprowadza przyznawany na wniosek kobiety urlop w celu opieki nad dzieckiem w wymiarze do 10 miesięcy (odpowiednik urlopu wychowawczego-płatnego w wysokości 75% uposażenia).
2).rozszerza uprawnienia kobiet w ciąży lub karmiących piersią do ochrony wynikającej z Kodeksu Pracy związanej z macierzyństwem
a) ogranicza czas służby do 40 godzin tygodniowo, zakazując pracy w porze nocnej,
b) wprowadza zakaz delegowania kobiet poza miejsce służby bez jej zgody,
c). wprowadza zakaz powierzania kobietom zadań służbowych szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia (określonych w stosownym rozporządzeniu do ustawy Kodeks Pracy),
d). wprowadza przerwy na karmienie piersią ( dwie przerwy półgodzinne lub w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka –dwie 45 minutowe przerwy, włączane do czasu służby),
f).wprowadza zwolnienia z konieczności zdawania rocznego egzaminu sprawności fizycznej,
3). Wprowadza regulacje dotyczące małżeństw żołnierzy
a). wprowadza obowiązek wyznaczania małżeństw żołnierzy na stanowiska służbowe w tym samym , bądź pobliskim garnizonie,
b). Wprowadza zakaz delegowania kobiet, (pozostających w związku małżeńskim z innym żołnierzem) poza miejsce służby bez jej zgody w przypadku sprawowania opieki nad dzieckiem do lat czterech,
4). Wprowadza regulacje dotycząca osoby samotnie wychowującej dziecko
a). Wprowadza zakaz delegowania żołnierza poza miejsce służby bez jego/jej zgody w przypadku samotnego wychowywania dziecka do lat czterech,
Rozmieszczenie kobiet-żołnierzy w SZ RP
Aktualne dane >>>>>>
Zatrudnienie-dostępność stanowisk
Kobiety w Siłach Zbrojnych RP pełnią służbę wojskową na różnych stanowiskach służbowych we wszystkich trzech korpusach: oficerskim, podoficerskim i szeregowych zawodowych.
Rekrutacja kobiet do armii uzależniona jest od wielu powiązanych ze sobą czynników – docelowej liczebności SZ, zainteresowania służbą wojskową kobiet, oraz adaptacji w służbie zawodowej, a także wykruszalności itp. Przy planowaniu rozwoju wojskowej służby kobiet w naszej armii postawiono na naturalny proces napływu kobiet do poszczególnych korpusów osobowych, zgodnie z istniejącymi przepisami i możliwościami. Tak więc ich ilość w służbie wojskowej będzie zależała m.in. od poziomu zainteresowania kobiet realizacją swoich aspiracji zawodowych w armii.
Rozszerzenie zakresu specjalności, w których służą kobiety jest skutkiem prowadzonego od 1999 r. naboru kobiet do szkół wojskowych Nadal znacząca większość kobiet pełni służbę w korpusie medycznym (281), ale systematycznie zwiększa się ich ilość w korpusach: ogólnowojskowym (138), łączności i informatyki (66), sprawiedliwości i obsługi prawnej (30), radiotechnicznym (19), rakietowym i artylerii (18), przeciwlotniczym (29), obrony przed bronią masowego rażenia (18), w logistyce(49), lotnictwie (71),marynarce wojennej (21), Żandarmerii wojskowej (27), inżynierii wojskowej (14), finansowym (6), wychowawczym(26).
W ciągu kilku ostatnich lat kobiety absolwentki uczelni wojskowych objęły liczne stanowiska dowódcze głównie stanowiska dowódców plutonów-206, dowódcy kompanii-2, zastępcy dowódcy kompanii-1 i zastępcy dowódcy okrętu -1. Ponadto pierwsze kobiety trafiły do Polskich Kontyngentów Wojskowych w Iraku i Afganistanie jako dowódcy plutonów.
W 2007r. dwie absolwentki AMW zostały po raz pierwszy wyznaczone na stanowiska na okrętach podwodnych.
Proces adaptacji kobiet na stanowiskach dowódczych jest monitorowany przez Departament Kadr oraz Departament Kontroli MON. Awans kobiet w hierarchii służbowej przebiega zgodnie z wymogami pragmatyki służbowej rozwoju zawodowego i wymaga zdobywania doświadczeń na kolejnych stanowiskach oraz odbycia kursów szkoleniowych, zgodnie z modelami rozwoju w danym korpusie osobowym.
Aktualnie 4 panie awansowały do najwyższego, osiągalnego przez kobiety stopnia płk (kmdr)17 kobiet nosi stopień ppłk (kmdr por.), 50 jest w stopniu majora, 93 nosi stopień kapitana,121 –porucznika, natomiast 265-podporucznika.
Udział w misjach pokojowych i stabilizacyjnych
Kobiety od kilku lat uczestniczą w misjach pokojowych PKW, a ich liczba z reguły nie przekraczała 50 osób rocznie. W ramach PKW Irak, w kolejnych zmianach misji pokojowej i stabilizacyjnej w Iraku służbę pełniły kobiety: w CIMIC, w służbie zdrowia –. Rekrutacja na poszczególne stanowiska w misjach pokojowych i stabilizacyjnych jest prowadzona zgodnie z potrzebami SZ RP, bez stosowania kryterium płci.
Organizacja przedstawicielstwa kobiet -żołnierzy
Wejście Polski do NATO otworzyło kobietom w naszym kraju nowe szanse, nowe możliwości. Delegatka kobiet w mundurach została przyjęta do Komitetu ds. Kobiet w SZ NATO podczas konferencji w Bergen w 1999r. Komitet jest złożony z delegatów wszystkich państw sojuszu i jest odpowiedzialny za monitorowanie zagadnień związanych ze służbą kobiet żołnierzy i wpływanie na kształtowanie polityki w obszarze funkcjonowania kobiet żołnierzy w SZ NATO. Od dziewięciu lat uczestniczymy w spotkaniach kobiet-żołnierzy państw sojuszu północnoatlantyckiego. Rokrocznie na konferencjach Komitetu Kobiet porównujemy naszą politykę w zakresie służby wojskowej kobiet z innymi państwami paktu. Współpracujemy ze stałym Biurem ds. Kobiet w SZ NATO funkcjonującym od 1999r.przy Międzynarodowym Sztabie Wojskowym (IMS) w Kwaterze Głównej w Brukseli. Od 1999 roku datuje się też powstanie Rady ds. Kobiet w SZ RP jako społecznego organu doradczego kierownictwa MON w sprawach pełnienia przez kobiety służby wojskowej. Rada jest odpowiedzialna za realizację wszelkich zobowiązań sojuszniczych w tym obszarze oraz integrację kobiet w SZ RP. Zgodnie z działającymi w Komitecie Kobiet w SZ NATO trzema podkomitetami- prowadzone są przez Radę prace dotyczące rekrutacji i zatrudnienia , treningu i szkolenia oraz jakości życia: obejmującej m.in. warunki socjalne podczas pełnienia służby, a także identyfikację i eliminację barier na drodze realizacji karier kobiet-żołnierzy. Działania Rady zmierzają do dostosowania służby kobiet do standardów obowiązujących w państwach NATO, wpisują się także w działania wynikające z naszej przynależności do Unii Europejskiej - obligujące nas do dostosowań do wymogów prawa unijnego, przede wszystkim w zakresie równości płci i zapobiegania wszelkiego rodzaju dyskryminacjom.
Rada ds. Kobiet w SZ RP współpracuje z organizacjami administracji rządowej, organizacjami pozarządowymi, stowarzyszeniami i fundacjami działającymi na rzecz równości płci i promującymi kobiety, a jej przedstawicielki uczestniczyły w konferencjach, szkoleniach i inicjatywach dotyczących wzmacniania polityki równego traktowania kobiet i mężczyzn, m.in. organizowanych w ramach realizowanych w Polsce programów UE.
Od 08.03 2006r.w resorcie ON funkcjonuje powołane przez Ministra Obrony Narodowej Radosława Sikorskiego stanowisko Pełnomocnika Ministra Obrony Narodowej ds. Wojskowej Służby Kobiet, które zgodnie z decyzją Ministra objęła płk Beata Laszczak (pełniąca poprzednio służbę na stanowisku głównego specjalisty ds. wojskowej służby kobiet- w Departamencie Kadr i Szkolnictwa Wojskowego)
Obszary ostatnio uregulowane zmianami w ustawie pragmatycznej art. 65 - równy dostęp dla żołnierzy obojga płci do urlopu macierzyńskiego W ramach ochrony macierzyństwa kobiety mogą korzystać z przerw na karmienie. Kobiety w ciąży i karmiące korzystają z ograniczenia czasu służby do 40 godzin w tygodniu, są chronione przed działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, mają prawo do ochrony przed delegowaniem poza jednostkę bez wyrażenia przez nie zgody.
Z ochrony przed delegowaniem poza jednostkę bez wyrażenia zgody przez osobę zainteresowaną mogą korzystać żołnierze samotnie wychowujący dzieci do lat 4 oraz kobiety pozostające w związku małżeńskim z innym żołnierzem w czasie delegowania małżonka.
W rozporządzeniu MON Z 18.12.2007r. w sprawie trybu wyznaczania żołnierzy zawodowych na stanowiska służbowe i zwalniania ich z tych stanowisk-zapis o wyznaczaniu małżeństw żołnierzy na stanowiska w tym samym garnizonie lub w pobliskiej miejscowości.
„§13 żołnierzy pozostających w związku małżeńskim wyznacza się na stanowiska służbowe – w miarę możliwości – w tym samym garnizonie lub w miejscowościach pobliskich, w rozumieniu przepisów o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej”
Obszary wymagające uregulowania
- Przepisy nie regulują wielu kwestii zwianych z pełnieniem zawodowej służby przez małżeństwa-żołnierzy – np. podległości służbowej, jednoczesnych wyjazdów na ćwiczenia poligonowe, wykonywania zadań poza granicami kraju przez oboje małżonków, przydziałów mobilizacyjnych małżonków w aspekcie konieczności utrzymania gotowości bojowej,
- Rekrutacja kobiet do korpusu szeregowych wymaga zmian w przepisach, np. dotyczących powołania komisji poborowych dla kobiet.
- Należy zwiększyć udział kobiet w misjach, stwarzać system zachęt i dbać o poprawę warunków służby na misjach zgodnie z rezolucją ONZ 1325,
- Należy stworzyć harmonogram dla „Programu działań na rzecz kobiet” w ramach przyjętych przez nasze państwo zobowiązań Platformy Pekińskiej i wynikających z nich zadań resortowych realizowanych zgodnie z zasadami gender mainstreaming ze szczególnym zwróceniem uwagi na szkolenie kadry dowódczej, kontrolującej, wychowawczej oraz proces tworzenia prawa uwzględniający,
- Konieczne jest prowadzenie działań informacyjnych na temat wojskowej służby kobiet w środowisku w celu poprawy procesu integracji kobiet w wojsku,
- Rewizji wymaga ustanowienie nowych kryteriów zdawania egzaminów ze sprawności fizycznej przez kobiety zgodnie z zasadami gender mainstreaming,
Przewodnicząca Rady ds. Kobiet w SZ RP
kmdr Bożena SZUBIŃSKA
powrót
